haber
haber (język hiszpański)
[edytuj]- znaczenia:
czasownik bezosobowy
- (1.1) być, nie ma (w zaprzeczeniu)
- (1.2) istnieć
- (1.3) znajdować się
- (1.4) odbywać się, zdarzać się
- (1.5) przest. z określeniem czasu: temu
- (1.6) przest. z określeniem czasu: od
czasownik posiłkowy
- (2.1) służy do tworzenia czasów złożonych we wszystkich osobach
czasownik przechodni
rzeczownik, rodzaj męski
- odmiana:
- (1) koniugacja II: czasownik nieregularny nieosobowy (impersonal), model haber
- (2) (3) koniugacja II: czasownik nieregularny, model haber
notas - Traci grupę „ab” rdzenia we wszystkich formach presente de indicativo oprócz 2. os. lm., zmieniając końcówki fleksyjne.
- Grupa „ab” rdzenia przybiera formę „ub” w czasach pretérito perfecto simple, pretérito imperfecto (sub.) i futuro (sub.).
- Otrzymuje nieakcentowane końcówki fleksyjne pierwszej koniugacji w 1. i 3. os. lp. czasu pretérito perfecto simple.
- Rdzenna spółgłoska „b” przybiera formę „y” w czasie presente de subjuntivo.
- Traci pierwszą samogłoskę końcówki fleksyjnej w czasach futuro i condicional (simple). (*)
- Brak form trybu rozkazującego (imperativo).
formas no personales infinitivo gerundio participio simples haber habiendo habido compuestas haber habido habiendo habido — formas personales número singular número plural modo indicativo yo tú, vos él, ella
ustednosotros
nosotrasvosotros
vosotrasellos, ellas
ustedespresente he has ha hemos habéis han pretérito imperfecto había habías había habíamos habíais habían pretérito perfecto simple hube hubiste hubo hubimos hubisteis hubieron futuro simple *habré *habrás *habrá *habremos *habréis *habrán condicional simple *habría *habrías *habría *habríamos *habríais *habrían tiempos compuestos pretérito perfecto compuesto he habido has habido ha habido hemos habido habéis habido han habido pretérito pluscuamperfecto había habido habías habido había habido habíamos habido habíais habido habían habido pretérito anterior hube habido hubiste habido hubo habido hubimos habido hubisteis habido hubieron habido futuro compuesto habré habido habrás habido habrá habido habremos habido habréis habido habrán habido condicional compuesto habría habido habrías habido habría habido habríamos habido habríais habido habrían habido modo subjuntivo yo tú, vos él, ella
ustednosotros
nosotrasvosotros
vosotrasellos, ellas
ustedespresente haya hayas haya hayamos hayáis hayan pretérito imperfecto hubiera hubieras hubiera hubiéramos hubierais hubieran hubiese hubieses hubiese hubiésemos hubieseis hubiesen futuro simple hubiere hubieres hubiere hubiéremos hubiereis hubieren tiempos compuestos pretérito perfecto haya habido hayas habido haya habido hayamos habido hayáis habido hayan habido pretérito pluscuamperfecto hubiera habido hubieras habido hubiera habido hubiéramos habido hubierais habido hubieran habido hubiese habido hubieses habido hubiese habido hubiésemos habido hubieseis habido hubiesen habido futuro compuesto hubiere habido hubieres habido hubiere habido hubiéremos habido hubiereis habido hubieren habido modo imperativo tú vos usted nosotros
nosotrasvosotros
vosotrasustedes presente — — — — — — - (4) lm haberes
- przykłady:
- (1.1) Llevo diez minutos llamando a la puerta y no contestan, así que supongo que o bien no hay nadie en casa, o bien me están ignorando por completo. → Od dziesięciu minut dzwonię i nikt się nie odzywa, więc przypuszczam, że albo nie ma nikogo w domu, albo mnie całkowicie ignorują.
- (1.1) En el garaje había dos coches: uno nuevo y reluciente, el otro viejo y oxidado. → W garażu były dwa samochody: jeden nowy i błyszczący, drugi stary i zardzewiały.
- (1.1) Hay mucha gente aquí; vayámonos a un lugar más tranquilo. → Tu jest dużo ludzi – chodźmy do spokojniejszego miejsca.
- (1.2) Los ateos dicen que no hay Dios. → Ateiści mówią, że Bóg nie istnieje.
- (1.3) Hay varios libros sobre la mesa. → Na stole znajduje się kilka książek.
- (1.4) Hace un momento ha habido un accidente grave en la carretera que lleva hasta mi casa. → Przed chwilą wydarzył się groźny wypadek na szosie, która wiedzie do mojego domu.
- (1.4) El mes pasado hubo un accidente grave en la carretera que lleva hasta mi casa. → Miesiąc temu wydarzył się groźny wypadek na szosie, która wiedzie do mojego domu.
- (1.5) Nos despedimos de él dieciséis años ha, y ya era viejo entonces. Iba muelle arriba, descollando su gigantesca arboladura sobre un enjambre de pescadoras y granujas que le rodeaban.[1] → Pożegnaliśmy się z nim szesnaście lat temu, a już wówczas był stary. Szedł przez molo, górując swym olbrzymim omasztowaniem (barkiem) nad rojem rybaczek i łobuzów, którzy go otaczali.
- (1.6) Quince años, un mes y cuatro días ha que aguardo a quien ha de venir por ella, y la mucha tardanza me ha consumido la esperanza de ver esta venida[2]. → Od piętnastu lat, miesiąca i czterech dni czekam na tego, kto ma po nią przyjść, i długa zwłoka wyczerpała mą nadzieję na to, że kiedykolwiek ujrzę, jak ta się spełnia.
- (4.1) Vendió todos sus haberes. → Sprzedał całe swoje mienie.
- (4.2) Percibe sus haberes regularmente. → Otrzymuje regularnie swoje pobory.
- (4.3) Hemos anotado en su haber la cantidad de mil euros. → Zapisaliśmy na Państwa koncie po stronie "Ma" sumę tysiąca euro.
- składnia:
- (1.1-6) wyłącznie w zdaniach bezpodmiotowych (zob. uwagi), zawsze w towarzystwie dopełnienia bliższego
- (1.1-4) dopełnienie występuje bez rodzajnika lub z rodzajnikiem nieokreślonym: un (uno), una, unos, unas
- (1.5) określenie czasu + ha → odpowiednik polskiego: określenie czasu + temu
- (1.6) określenie czasu + ha + que + zdanie główne → odpowiednik polskiego: zdanie główne + od + określenie czasu
- (2.1) forma osobowa haber + ims. bierny (participio) od właściwego czasownika (zob. uwagi)
- (4.1-2) częściej w lm
- synonimy:
- (1.1) estar, ser
- (1.2) existir
- (1.3) estar, encontrarse, situarse
- (1.4) ocurrir, suceder, acaecer
- (1.5) hace, atrás
- (1.6) desde hace (zob. składnię w hacer)
- (3.1) tener, poseer
- (4.1) bienes, patrimonio, hacienda
- (4.2) salario, paga, retribución
- (4.3) activo, capital, bienes
- antonimy:
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- związki frazeologiczne:
- haber que → należy, trzeba
- haber de → musieć
- haber lugar → 1. są warunki, by…, przecz. nie ma powodu / warunków, by…; 2. dosł. nie ma miejsca (na / dla)
- no haber de qué → 1. nie ma powodu, by…; 2. nie ma za co
- no haber duda → 1. nie ulegać wątpliwości; 2. niewątpliwie
- no haber más que → wystarczy (tylko)
- uwagi:
- (1) (2) jedyną poprawną formą 1. os. lm czasu teraźniejszego (presente) trybu oznajmującego (modo indicativo) jest: hemos[3]. Archaiczna forma habemos jest dziś uważana za niepoprawną, a jedynie dopuszczalną dla czasownika zwrotnego haberse w peryfrazie: habérselas con algo → radzić sobie (z czymś lub kimś).
- (1.1-4) w użyciu bezpodmiowotym stosuje się wyłącznie formy 3. os. lp[3], nawet gdy dopełnieniem jest grupa nominalna w liczbie mnogiej. Istnieje oboczna, nieosobowa forma dla czasu teraźniejszego (presente) trybu oznajmującego (modo indicativo): hay (porównaj z formą osobową ha). Niedopuszczone jest stawianie rodzajnika określonego (el, la, los, las) przed dopełnieniem (zob. składnię).
- (1.5-6) wciąż w użyciu, choć obecnie postrzegany jako archaizm[3] wyparty przez analogiczne zastosowanie czasownika hacer (hace) w zdaniach bezpodmiotowych określających czas przeszły. Stosuje się jedynie formę 3. os. lp czasu teraźniejszego (presente) trybu oznajmującego (modo indicativo): ha.
- (2.1) dawniej występujący jako peryfraza czasownikowa, aktualnie tworzy czasy złożone czasowników w zestawieniu: forma osobowa haber + ims. bierny (participio) danego czasownika. Często oznacza czynność dokonaną (zob. tiempo compuesto). Przykłady: hemos comprado, habías escrito.
- (3.1) odziedziczył znaczenie po łacińskim czasowniku habēre → mieć, posiadać. Obecnie jest postrzegany jako archaizm[3].
- źródła:
- ↑ José María de Pereda: Escenas montañesas, „El fin de una raza”
- ↑ Miguel de Cervantes Saavedra: La ilustre fregona
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3
Hasło „haber” w: Real Academia Española: Diccionario panhispánico de dudas, 2005.
haber (interlingua)
[edytuj]- wymowa:
- IPA: /haber/
- znaczenia:
czasownik
- (1.1) mieć
czasownik posiłkowy
- (2.1) odpowiednik angielskiego have
- składnia:
- synonimy:
- antonimy:
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- związki frazeologiczne:
- etymologia:
- uwagi:
- Czasownik haber w czasie teraźniejszym (habe) ma powszechnie używaną (przez entuzjastów języka interlingua) formę alternatywną - ha
- źródła:
haber (język turecki)
[edytuj]- wymowa:
-
- znaczenia:
rzeczownik
- (1.1) wiadomość, informacja[1]
- przykłady:
- składnia:
- kolokacje:
- (1.1) haber bülteni → wiadomości • haber verme → zawiadomienie • haber vermek → zawiadamiać, informować, donosić
- synonimy:
- antonimy:
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- związki frazeologiczne:
- etymologia:
- uwagi:
- źródła:
- ↑ Barbara Podolak, Piotr Nykiel, Kieszonkowy słownik turecko-polski, polsko-turecki, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, ISBN 978-83-7435-802-6, s. 97.