Tauraco
Wygląd
Tauraco | |||||
Kluk, 1779[1] | |||||
![]() Przedstawiciel rodzaju – turak koroniasty (T. fischeri) | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Podtyp | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Infragromada | |||||
Rząd | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina | |||||
Rodzaj |
Tauraco | ||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
Cuculus persa Linnaeus, 1758 | |||||
| |||||
Gatunki | |||||
|
Tauraco – rodzaj ptaków z podrodziny turaków (Musophaginae) w obrębie rodziny turakowatych (Musophagidae).
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce[15].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała 40–54 cm; masa ciała 195–444 g[15].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1779 roku polski botanik i przyrodnik Jan Krzysztof Kluk w publikacji własnego autorstwa poświęconej historii naturalnej zwierząt domowych i dzikich[1]. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) turak zielonoczuby (T. persa)[16].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Tauraco: autor opisu taksonu nie wyjaśnił pochodzenia nazwy rodzajowej. Według SOED (1950 rok) Touraco jest rodzimą nazwą w Afryce Zachodniej dla turaka zielonoczubego. Ray w 1713 roku używa nazw „Tooracca” i „Tooraca”, ale były to nazwy dla różnych gatunków indyjskich bilbili, ukute na podstawie nazwy w języku telugu Turaka-pigli-pitta dla bilbila zbroczonego. De Buffon w 1783 roku stworzył nazwę „Tourocco”, łącząc francuskie słowa Tourterelle „turkawka” i Hocco „czubacz”; z kolei Rüppell w 1835 roku sugerował, że Guguka to amharska nazwa dla hałaśników; w 1981 roku Gotch sugerował, że jest to „imitacja płaczu ptaka”[17].
- Musophaga: botaniczny rodzaj Musa Linnaeus, 1753 (banan), od arab. mauz ‘banan’; gr. -φαγος -phagos ‘-jedzący’, od φαγειν phagein ‘jeść’[18]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Musophaga violacea Isert, 1788.
- Turacus: fr. nazwa Touraco dla turaków[19]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cuculus persa Linnaeus, 1758.
- Persa: epitet gatunkowy Cuculus persa Linnaeus, 1758; łac. Persa ‘perski’, od Persia ‘Persja’ (obecnie Iran)[20]. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Cuculus persa Linnaeus, 1758.
- Corythaix: gr. κορυθαιξ koruthaix ‘potrząsający hełmem z pióropuszem’, od κορυς korus, κορυθος koruthos ‘hełm’; αισσω aissō ‘poruszać się szybko’[21]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cuculus persa Linnaeus, 1758.
- Opaethus: gr. ωψ ōps, ωπος ōpos ‘oczy’; αιθων aithōn ‘ognisty’[22]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Opaethus africanus Stephens, 1815 (= Cuculus persa Linnaeus, 1758).
- Phimus: gr. φιμος phimos ‘kaganiec’, od φιμοω phimoō ‘być cicho’[23]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Musophaga violacea Isert, 1788.
- Spelectos: gr. σπελεκτος spelektos ‘ptak’ wspomniany przez Hezychiusza, zidentyfikowany przez niego jako pelikan, by później zasugerować, że był to dzięcioł[24]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Spelectos corythaix Wagler, 1827[25].
- Musovora: botaniczny rodzaj Musa Linnaeus, 1753 (banan), od arab. mauz ‘banan’; łac -vorus ‘jedzący’, od vorare ‘pożerać’[26].
- Proturacus: gr. προ pro ‘przed’; rodzaj Turacus Cuvier, 1800 (turak)[27]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Proturacus bannermani Bates, 1923
- Heuglinornis: Martin Theodor von Heuglin (1824–1876), niemiecki podróżnik; gr. ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’[28]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Corythaix leucolophus Heuglin, 1855.
- Neumannornis: prof. Oskar Rudolph Neumann (1867–1946), niemiecki ornitolog, podróżnik i kolekcjoner z Afryki Wschodniej w latach 1892–1899, współpracownik Muzeum Historii Naturalnej w Tring w latach 1908–1931; gr. ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’[29]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Turacus livingstonii G.R. Gray, 1864.
- Proturacopsis: rodzaj Proturacus Bates, 1923 (turak); gr. οψις opsis ‘wygląd’[30]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Corythaix fischeri Reichenow, 1878.
- Pseudopoetus: gr. ψευδος pseudos ‘fałszywy’; rodzaj Opoethus Vieillot, 1816 (turak)[31]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Corythaix macrorhynchus Fraser, 1839.
- Spelectoides: rodzaj Spelectos Wagler, 1827 (turak); gr. -οιδης -oidēs ‘przypominający’[32]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Corythaix schuettii Cabanis, 1879.
- Pseudogallirex: gr. ψευδος pseudos ‘fałszywy’; rodzaj Gallirex Lesson, 1844 (turak)[33]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Corythaix hartlaubi G.A. Fischer & Reichenow, 1884.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące gatunki[34]:
- Tauraco macrorhynchus (Fraser, 1839) – turak żółtodzioby
- Tauraco rossae (Gould, 1852) – turak czerwonoczuby
- Tauraco violaceus (Isert, 1788) – turak fioletowy
- Tauraco bannermani (G.L. Bates, 1923) – turak kameruński
- Tauraco erythrolophus (Vieillot, 1819) – turak angolski
- Tauraco leucolophus (von Heuglin, 1855) – turak białoczuby
- Tauraco schalowi (Reichenow, 1891) – turak długoczuby
- Tauraco hartlaubi (G.A. Fischer & Reichenow, 1884) – turak liliowoczuby
- Tauraco schuettii (Cabanis, 1879) – turak czarnodzioby
- Tauraco livingstonii G.R. Gray, 1864 – turak ostroczuby
- Tauraco fischeri (Reichenow, 1878) – turak koroniasty
- Tauraco corythaix (Wagler, 1827) – turak niebieskozielony
- Tauraco persa (Linnaeus, 1758) – turak zielonoczuby
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b J.K. Kluk: Zwierząt domowych i dzikich osobliwie kraiowych, historyi naturalney, początki i gospodarstwo, potrzebnych i pożytecznych, domowych chowanie, rozmnożenie, chorob leczenie, dzikich łowienie, oswoienie, zażycie, szkodliwych zaś wygubienie. T. 2: O ptastwie. Warszawa: Drukarnia Pijarów, 1779, s. 25. (pol.).
- ↑ P.E. Isert. Kurze Beschreibung und Abbildung einiger Vögel aus Guinea. „Schriften der Gesellschaft naturforschender Freunde zu Berlin”. 9, s. 17, 1788. (niem.).
- ↑ G. Cuvier: Lecons d’anatomie comparée. Cz. 1. Paris: Baudouin, 1800, s. tab. 2. (fr.).
- ↑ J.M. Bechstein: Gemeinnützige Naturgeschichte Deutschlands nach allen drey Reichen: ein Handbuch zur deutlichern und vollständigern Selbstbelehrung besonders für Forstmänner, Jugendlehrer und Oekonomen. T. 2. Cz. 1. Leipzig: Bey Siegfried Lebrecht Crusius, 1805, s. 238. (niem.).
- ↑ J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 202. (łac.).
- ↑ J.F. Stephens: Opæthus. Touraco. W: R. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. T. 9: Aves. Cz. 1. 1815, s. 62. (ang.).
- ↑ Wagler 1827 ↓, s. (114).
- ↑ Wagler 1827 ↓, s. (115).
- ↑ G.J. Billberg: Synopsis Faunae Scandinaviae. T. 1. Cz. 2: Aves. Holmiae: Ex officina typogr. Caroli Deleen, 1828, s. tab. A. (łac.).
- ↑ G.L. Bates. Exhibition and description of a new genus and species of Turaco (Proturacus bannermani) from the Banso Mts. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 43, s. 140, 1923. (ang.).
- ↑ H. von Boetticher. Die Gattung Turacus Cuvier. „Senckenbergiana”. 17, s. 150, 1935. (niem.).
- ↑ Boetticher 1947 ↓, s. 2.
- ↑ a b c Boetticher 1947 ↓, s. 3.
- ↑ Boetticher 1947 ↓, s. 4.
- ↑ a b D.W. Winkler , S.M. Billerman & I.J. Lovette , Turacos (Musophagidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Tauraco, DOI: 10.2173/bow.musoph1.01 [dostęp 2024-02-01] (ang.).
- ↑ J. Domaniewski. Synonimika nazw ptaków w „Historja Naturalna“ X. Krzysztofa Kluka / Synonymie der Namen von Vögeln im Werke „Historja Naturalna“ von Pater Krzysztof Kluk. „Acta Ornithologica Musei Zoologici Polonici”. 1 (2), s. 26, 1933. (niem. • pol.).
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Tauraco [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Musophaga [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Turacus [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Persa [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Corythaix [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Opaethus [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Phimus [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Spelectos [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 49. (ang.).
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Musovora [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Proturacus [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Heuglinornis [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Neumannornis [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Proturacopsis [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Pseudopoetus [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Spelectoides [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Pseudogallirex [dostęp 2024-02-01] .
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Musophaginae Lesson, 1828 - turaki (wersja: 2023-12-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-02-01].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- J.G. Wagler: Systema Avium. Cz. 1. Sttutgartiae et Tubingae: mtibus J. G. Gottae, 1827, s. (1–380). (łac.).
- H. von Boetticher. Die systematische gliederung der vogelgattung Touraco. „Senckenbergiana”. 28, s. 1–6, 1947. (niem.).
- The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).