Amberboa
![]() Amberboa moschata | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj |
amberboa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Amberboa (Pers.) Less. Syn. Gen. Compos.: 8 (1832)[3][4] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
A. moschata (Linnaeus) A. P. de Candolle[4] | |||
Synonimy | |||
|
Amberboa[6] (Amberboa (Pers.) Less.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje 12 gatunków. Rośliny te występują w zachodniej i środkowej Azji – w Azji Mniejszej i na Kaukazie, w Iranie, Afganistanie, Pakistanie, Uzbekistanie, Tadżykistanie, Kirgistanie, Kazachstanie, na Syberii i w Sinciang[3]. Dla efektownych i pachnących kwiatostanów uprawiana jest amberboa piżmowa A. moschata[7][8]. Gatunek ten jako zdziczały z upraw zarejestrowany został w różnych krajach Ameryki Północnej, Europy oraz południowej i wschodniej Azji[3].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Nieuzbrojone (bez kolców) rośliny jednoroczne, rzadziej dwuletnie[8]. Pędy prosto wzniesione, nierozgałęzione lub rozgałęziające się od ziemi[9], nagie, osiągające od 20 do 70 cm wysokości[5].
- Liście
- Całobrzegie, ząbkowane lub w różnym stopniu pierzastoklapowane[8]. Dolne liście większe i ogonkowe, górne siedzące i mniejsze[5].
- Kwiaty
- Skupione w pojedynczych koszyczkach na szczytach łodyg[8][9]. Okrywy jajowate o średnicy 12–16 mm. Ich listki liczne, w kilku rzędach[5]. Zewnętrzne (dolne) listki bez przydatków[8], obłonione, tępo zakończone[5]. Wewnętrzne (górne) z błoniastymi przydatkami, całobrzegimi lub kolczastymi[5]. Na płaskim dnie koszyczka znajdują się łuseczkowate szczecinki. Kwiaty w koszyczkach są liczne[5], zewnętrzne mają powiększone płatki korony kwiatu o ciemniej zabarwionych końcach łatek[8] i są płonne[5]. Wewnętrzne są płodne, obupłciowe. Korony są białe, żółte, różowe i purpurowe[5]. Szyjka słupka zwieńczona jest dwoma długimi ramionami[9].
- Owoce
- Jajowato podługowate, żebrowane i owłosione niełupki, zwykle brązowe[8]. Na szczycie z ząbkowanym pierścieniem. Puch kielichowy w postaci trwałych, wąskich i wolnych łusek wyrastających w kilku rzędach[8][5].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zaliczany do podplemienia Centaureinae, plemienia Cardueae, podrodziny Carduoideae w obrębie rodziny astrowatych Asteraceae[10]. Rodzaj wydzielany jest też do tzw. grupy Volutaria[8][11].
Rodzaj często był włączany do rodzaju chaber Centaurea, od którego jednak różni się m.in. budową owocu i podstawową liczbą chromosomów. Badania molekularne wykazały że rodzaj zajmuje pozycję bazalną w obrębie podplemienia Centaureinae[5].
- Wykaz gatunków[3]
- Amberboa amberboi (L.) Tzvelev
- Amberboa bucharica Iljin
- Amberboa glauca (Puschk. ex Willd.) Grossh.
- Amberboa gubanovii Gabrieljan
- Amberboa iljiniana Grossh.
- Amberboa maroofii Negaresh
- Amberboa moschata (L.) DC. – amberboa piżmowa[6]
- Amberboa nana (Boiss.) Iljin
- Amberboa sosnovskyi Iljin
- Amberboa takhtajanii Gabrieljan
- Amberboa turanica Iljin
- Amberboa zanjanica Ranjbar & Negaresh
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2023-09-09] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-09-09] (ang.).
- ↑ a b c d e Amberboa (Pers.) Less., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-09-09] .
- ↑ a b Amberboa (Pers.) Less., [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2023-09-09] .
- ↑ a b c d e f g h i j k David J. Keil , Amberboa (Persoon) Lessing, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org [dostęp 2023-09-09] .
- ↑ a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 21. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 38, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e f g h i K. Kubitzki (red.), The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales, Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2007, s. 142, ISBN 978-3-540-31050-1 .
- ↑ a b c Zhu Shi , Ludwig Martins , Amberboa Vaillant, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2023-09-09] .
- ↑ Genus: Amberboa (Pers.) Less.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. USDA. [dostęp 2016-11-11].
- ↑ Cardueae Cass.. [w:] Compositae. The Global Database [on-line]. The International Compositae Alliance. [dostęp 2023-09-09].