վեր
Հայերեն
- ՄՀԱ՝ [vɛɾ]
Դասական ուղղագրութեամբ՝ վեր
վանկեր՝ վեր
Ստուգաբանություն
[խմբագրել]Բնիկ հնդեվրոպական՝ *uper- «վեր, վրա» արմատից. հմմտ. հին հնդկերեն upári, լատիներեն s-uper, գոթերեն ufar «վեր, վրա»։
Գոյական
- վերևի մասը, կողմը, վերևը, վերնամաս ◆ Վերից իջնող հեղեղը խորացրել էր հունը։ (Ակսել Բակունց)
- բարձունք, բարձր տեղ ◆ Ամպերը վերում են, տները, ցածում։ (Գ. Բարոյան)
- վերերը (հոգն.)
Կապ
- ցույց է տալիս գործողության ուղղվածությունը դեպի վերև ◆ վեր ելնել, գնալ
Մակբայ
- բարձր, դեպի վերև ◆ Վեր տարեք սնդուկները։
Ածական
- վերևի, վերևում գտնվող, վերևում, վերևը ◆ Իրենց ուսերին, Ջավախքից էլ վեր, բռնած պահում են մի ուրիշ աշխարհ Հովհաննես Թումանյան
- գերազանց, ավելի, գերադաս, գերակա ◆ Ազատությունը վեր է կյանքից։ Դերենիկ Դեմիրճյան
- նախորդ շարադրանքի մեջ եղած, հիշված, ասված, նախընթաց ◆ Մեր վերը հիշած մերձավոր ««անցյալը»» և՛ օտար է, և՛ հեռավոր։ (Վահան Տերյան)
Կապ
- ավելի, դուրս, ավել, առավել ◆ ուժերից վեր, չափից վեր, սպասածից վեր
- ի վեր, հետո, որևէ բանից, ժամանակից սկսած մինչև… ◆ Շատ եմ փոխվել այն օրից ի վեր: Հովհաննես Թումանյան
- գործածվում է որպես հրամայական բացականչություն, վեր կաց, ելիր ◆ Վեր, է՜, ա՛յ պառավ, վե՛ր, մի տես ով է եկել։ (Ակսել Բակունց)
- կազմում է բազմաթիվ հարադրություններ, ցույց տալով գոծողության ուղղվածությունը դեպի վերև (հաճախ որպես հավելադրություն)
Հոմանիշներ
[խմբագրել]- վերնամաս (վերևի մասը, կողմը)
Մակբայ
Կապ
- ավելի, ավել, առավել
- հետո, իվեր (որևէ բանից, ժամանակին սկսած մինչև)
Արտահայտություններ
[խմբագրել]- վեր ածել
- թափել, գետին գցել ◆ Հագուստը լճի ափին վեր ածած էր, հավաքեցի, բերի։ Հովհաննես Թումանյան
- ետ տալ, փսխել
- թափ տալ, ներքև թափել (միրգը ծառից)
- արտասուք՝ բարկություն՝ անեծք թափել, արտասվել
- փոխարկել, դարձնել ◆ Վեր է ածել հին աշխարհը մի շիրմատան։ Պարույր Սևակ
- (գրկն․) մի լեզվից այլ լեզվով թարգմանել, փոխադրել ◆ (Նրա) հայերեն արտահայտությունները բառացի կերպով ռուսերենի վեր ածել՝ անհնարին էր։ (Վահան Տերյան)
- վեր առնել
- որևէ բան գետնից վերցնել, բարձրացնել
- բարձրացնել, վեր հանել
- հետը վեցնել
- ի ցույց դնել, որպես օրինակ վերցնել, հիշել
- տե՛ս վերառնել
- գործածվում է որպես թարմատար, հենց, ուղղակի ◆ Մարդ վեր առնի մի լավ քոթակի, տեսնենք էլ ինչպես կշարունակի չլսել։
- վերցնել, քաշել, մի կողմ տանել (ծածկույթը, վերմակը և այլն)
- վեր բարձրանալ - նույնն է` բարձրանալ
- վեր բարձրացնել - նույնն է` բարձրացնել
- վեր բռնել
- բարձր բռնել, պահել
- իր վրա պահել, կրել
- գերադասել, բարձր համարել, նախընտրել
- վեր գալ - բարձրանալ (անհնձն.)
- վեր գրել - գույքը ցուցակագրել (բռնագրավման, աճուրդի հանելու և այլնի համար)
- վեր դասել - բարձր համարել, գերադասել
- վեր դիր անել
- բարձրացնել-իջեցնել
- երկար ու բարակ մտածել, կշռադատել, ծանրութեթև անել
- վեր ելնել - նույնն է` ելնել
- վեր թռչել
- դեպի վերև թռչել
- օդ բարձրանալ (թռչող մեքենաների մասին)
- թռչել, ճախրել
- ցատկել
- քնից հանկարծ արթնանալ
- ընդոստնել
- ելնել
- ցնծալ, ուրախանալ
- վեր թռցնել
- դեպի վերև նետել, գցել
- թռցնել
- հափշտակել
- դեպի վերև ձգել, բարձրացնել
- վեր կալել (ժղ․)
- վերցնել
- բռնել տալ (պտուղ, բերք)
- հանձն առնել, ստանձնել
- կատաղել, գազազել
- վեր կանգնել
- ոտքի ելնել
- առողջանալ, վեր կենալ, կազդուրվել
- մի բանից բարձր պահել իրեն, ազատ, զերծ մնալ, անկողմնակալ լինել ◆ Կառավարության ղեկավարը պետք է կուսակցություններից վեր կանգնի: (Կ. Ռյուկման)
- վեր կացնել
- տեղից հանել, բարձրացնել
- զարթեցնել, արթնացնել
- ոտքի հանել, կռվի, պայքարի մղել
- վեր կենալ
- ելնել, բարձրանալ
- արթնանալ, զարթնել
- ոտքի ելնել, ոտքի կանգնել
- ապստամբել, ըմբոստանալ
- ցատկել, ոստնել
- ընդիմանալ, հակառակել
- հարձակվել
- ծագել, տեղի ունենալ, առաջանալ, առաջ գալ, բարձրանալ ◆ Գիշերն ուժեղ բուք վեր կացավ: Հովհաննես Թումանյան
- վերանալ
- գործավում է որպես թերմատար, հենց, ուղղակի, պարզապես ◆ Մարդ վեր կենա, մի լավ շշպռի։, ◆ Դու Մուսայի խելքով ընկած, վեր էս կենում մեր դեմ խոսում։ Հովհաննես Թումանյան
- վեր կոչել - վերև կանչել, հրավիրել
- վեր հանել
- բարձրացնել
- արթնացնել
- թունդ հանել, ոգևորել, խանդավառել
- հուզել, ալեկոծվել, տակնուվրա անել
- բացահայտել, ցույց տալ
- վեր կացնել բարձրացնել (ընկածին)
- վեր հատել - հարվածել, խփել, ծեծել
- վեր նստեցնել - հանգստացնել, խաղաղեցնել (սիրտը, հոգին, միտքը, և այլն)
- վեր պահել
- բարձր պահել, բռնել
- տնկել, ցցել
- վեր վարել
- դեպի վեր ուղղել
- օդը թռցնել, օդի մեջ բարձրացնել
- օդին տալ, քամուն տալ, հենց այնպել խոսել, շաղակրատել
- վեր տալ
- հարել, հնձել
- թափել
- քաղել
- մարմնի վրա բշտիկներ դուրս տալ
- թափվել
- վեր ցատկել
- տեղից վեր թռչել, ելնել
- հանկարծ արթնանալ, զրաթնել
- վեր ունել - վերցնել (գվռ․)
- վեր քաղել - հավաքել (սեղանը, սպռոցը և այլն)
- վեր քաշել
- դեպի վեր ձգել, ձգելով բարձրացնել
- դեպի վեր շարժել (ուսերը, հոնքերը և այլն)
- ձգել, գեղգեղացնել (երգ, նվագ և այլն)
- վեր քշված - ապուշ
- վերից լույս բացվել - երջանկություն ծագել, հասնել (երկնքից)
- վերից վար
- վերևից ներքև
- ամբողջ հասակով
- ծայրից ծայր
Բաղադրյալ բառեր | |
Թարգմանություններ
[խմբագրել]Թարգմանություն
Աղբյուրներ
[խմբագրել]- Էդուարդ Բագրատի Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1976։
- Հրաչյա Աճառյանի անվան Լեզվի Ինստիտուտ, Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1969։
- Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1967։
- Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարան, Երևան, «Երևանի Պետական Համալսարան», 2009։
- Սերգեյ Աշոտի Գալստյան, Դպրոցական բառակազմական բառարան (Դպրոցական մատենաշար) (խմբ. Հովհաննես Զաքարյան), Երևան, ««Զանգակ-97» հրատարակչություն», 2011 — 230 էջ, ISBN 978-99941-1-933-2։
Կատեգորիաներ:
- Ձայնային ֆայլերով հայերեն բառահոդվածներ
- Հայերեն բառեր
- Հայերեն գոյականներ
- Քաղվածք/Ակսել Բակունց
- Հայերեն կապեր
- Հայերեն մակբայներ
- Հայերեն ածականներ
- Քաղվածք/Հովհաննես Թումանյան
- Քաղվածք/Դերենիկ Դեմիրճյան
- Քաղվածք/Վահան Տերյան
- Քաղվածք/Պարույր Սևակ
- Հայերեն բառեր գրականագիտական իմաստով
- Հայերեն բառեր ժողովրդական իմաստով
- Բառեր «Արդի հայերենի բացատրական բառարան» գրքից