Ostryż
Ostryż, kurkuma, szafranica, żółcień (Curcuma L.) – rodzaj bylin z rodziny imbirowatych. Zalicza się do niego 93 [3]–104[4] gatunków. Występują one w tropikalnej Azji[4]. Zawiera kurkuminę, mającą właściwości przeciwzapalne[5][6][7]. Liczne gatunki wykorzystywane są jako źródło przypraw (zwłaszcza wysuszone i sproszkowane kłącza ostryżu długiego, wykorzystywane m.in. w curry) i skrobi (np. bulwy C. angustifolia). Ostryż długi i niektóre inne gatunki wykorzystywane są w lecznictwie, poza tym jako źródło barwników. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, także na kwiaty cięte[4].
![]() Curcuma zedoaria | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj |
ostryż |
Nazwa systematyczna | |
Curcuma L. Sp.Pl.2 1753 |
Systematyka
edytuj- Wykaz gatunków[3]
- Curcuma aeruginosa Roxb.
- Curcuma albiflora Thwaites
- Curcuma alismatifolia Gagnep.
- Curcuma amada Roxb.
- Curcuma amarissima Roscoe
- Curcuma angustifolia Roxb. – ostryż wąskolistny
- Curcuma antinaia Chaveer. & Tanee
- Curcuma aromatica Salisb. – ostryż wonny
- Curcuma attenuata Wall. ex Baker
- Curcuma aurantiaca Zijp
- Curcuma australasica Hook.f.
- Curcuma bakeriana Hemsl.
- Curcuma bhatii (R.M.Sm.) Škorničk. & M.Sabu
- Curcuma bicolor Mood & K.Larsen
- Curcuma caesia Roxb.
- Curcuma cannanorensis R.Ansari, V.J.Nair & N.C.Nair
- Curcuma caulina J.Graham
- Curcuma ceratotheca K.Schum.
- Curcuma cochinchinensis Gagnep.
- Curcuma codonantha Škorničk., M.Sabu & Prasanthk.
- Curcuma coerulea K.Schum.
- Curcuma colorata Valeton
- Curcuma comosa Roxb.
- Curcuma coriacea Mangaly & M.Sabu
- Curcuma decipiens Dalzell
- Curcuma ecomata Craib
- Curcuma elata Roxb.
- Curcuma euchroma Valeton
- Curcuma exigua N.Liu
- Curcuma ferruginea Roxb.
- Curcuma flaviflora S.Q.Tong
- Curcuma glans K.Larsen & Mood
- Curcuma gracillima Gagnep.
- Curcuma grandiflora Wall. ex Baker
- Curcuma haritha Mangaly & M.Sabu
- Curcuma harmandii Gagnep.
- Curcuma heyneana Valeton & Zijp
- Curcuma inodora Blatt.
- Curcuma karnatakensis Amalraj, Velay. & Mural.
- Curcuma kudagensis Velay., V.S.Pillai & Amalraj
- Curcuma kwangsiensis S.G.Lee & C.F.Liang
- Curcuma larsenii Maknoi & Jenjitt.
- Curcuma latiflora Valeton
- Curcuma latifolia Roscoe
- Curcuma leucorrhiza Roxb.
- Curcuma loerzingii Valeton
- Curcuma longa L. – ostryż długi
- Curcuma longispica Valeton
- Curcuma mangga Valeton & Zijp
- Curcuma meraukensis Valeton
- Curcuma montana Roxb.
- Curcuma mutabilis Škorničk., M.Sabu & Prasanthk.
- Curcuma nankunshanensis N.Liu, X.B.Ye & Juan Chen
- Curcuma neilgherrensis Wight
- Curcuma oligantha Trimen
- Curcuma ornata Wall. ex Baker
- Curcuma pambrosima Škorničk. & N.S.Lý
- Curcuma parviflora Wall.
- Curcuma parvula Gage
- Curcuma petiolata Roxb.
- Curcuma phaeocaulis Valeton
- Curcuma picta Roxb. ex Škorničk.
- Curcuma pierreana Gagnep.
- Curcuma plicata Wall. ex Baker
- Curcuma porphyrotaenia Zipp. ex Span.
- Curcuma prakasha S.Tripathi
- Curcuma pseudomontana J.Graham
- Curcuma purpurascens Blume
- Curcuma reclinata Roxb.
- Curcuma rhabdota Sirirugsa & M.F.Newman
- Curcuma rhomba Mood & K.Larsen
- Curcuma roscoeana Wall.
- Curcuma rubescens Roxb.
- Curcuma rubrobracteata Škorničk., M.Sabu & Prasanthk.
- Curcuma sattayasaiorum Chaveer. & Sudmoon
- Curcuma scaposa (Nimmo) Škorničk. & M.Sabu
- Curcuma sessilis Gage
- Curcuma sichuanensis X.X.Chen
- Curcuma singularis Gagnep.
- Curcuma sparganiifolia Gagnep.
- Curcuma stenochila Gagnep.
- Curcuma strobilifera Wall. ex Baker
- Curcuma sumatrana Miq.
- Curcuma sylvatica Valeton
- Curcuma thorelii Gagnep.
- Curcuma trichosantha Gagnep.
- Curcuma vamana M.Sabu & Mangaly
- Curcuma viridiflora Roxb.
- Curcuma vitellina Škorničk. & H.Ð.Trần
- Curcuma yunnanensis N.Liu & S.J.Chen
- Curcuma zanthorrhiza Roxb.
- Curcuma zedoaria (Christm.) Roscoe – ostryż cytwarowy
- Curcuma zedoarioides Chaveer. & Tanee
Kurkuma w lecznictwie i kuchni
edytujKurkuma (czyli ekstrakt kłączy ostryżu) jest używana jako przyprawa nadająca potrawom złocistożółty kolor. Jest też składnikiem mieszanek przyprawowych, m.in. curry.
Różne gatunki z rodzaju Curcuma znane są w lecznictwie co najmniej 5000 lat[8]. W medycynie indyjskiej kurkuma jest stosowana jako środek przyspieszający gojenie się ran oraz środek kojący niestrawność żołądka[9].
Przypisy
edytuj- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-18] (ang.).
- ↑ a b Curcuma. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-03-01].
- ↑ a b c David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 259, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ Betül Kocaadam , Nevin Şanlier , Curcumin, an active component of turmeric (Curcuma longa), and its effects on health, „Critical Reviews in Food Science and Nutrition”, 57 (13), 2017, s. 2889–2895, DOI: 10.1080/10408398.2015.1077195, ISSN 1549-7852, PMID: 26528921 [dostęp 2021-04-12] .
- ↑ Arshad Husain Rahmani i inni, Role of Curcumin in Disease Prevention and Treatment, „Advanced Biomedical Research”, 7, 2018, DOI: 10.4103/abr.abr_147_16, ISSN 2277-9175, PMID: 29629341, PMCID: PMC5852989 [dostęp 2021-04-12] .
- ↑ Julie S. Jurenka , Anti-inflammatory properties of curcumin, a major constituent of Curcuma longa: a review of preclinical and clinical research, „Alternative Medicine Review: A Journal of Clinical Therapeutic”, 14 (2), 2009, s. 141–153, ISSN 1089-5159, PMID: 19594223 [dostęp 2021-04-12] .
- ↑ Przyprawa jak lekarstwo - nauka.gildia.pl - Nauka i technika - wiadomości naukowe, recenzje, publicystyka [online], www.nauka.gildia.pl [dostęp 2021-04-12] .
- ↑ S.K. Purohit, R. Solanki, V. Mathur, M. Mathur. Evaluation of Wound Healing Activity of Ethanolic Extract of Curcuma longa Rhizomes in Male Albino Rats. „Asian J. Pharm. Res.”. 3 (2), s. 79-81, 2013. ISSN 2231-5691. (ang.).