Karaluch: Różnice pomiędzy wersjami
[wersja przejrzana] | [wersja przejrzana] |
Usunięta treść Dodana treść
(Nie pokazano 48 wersji utworzonych przez 35 użytkowników) | |||
Linia 1:
{{Zwierzę infobox
|nazwa zwyczajowa = Karaluch
Linia 13 ⟶ 12:
|rząd = [[karaczany]]
|rodzina = [[karaczanowate]]
|podrodzina = [[Blattinae]]
|rodzaj = ''[[Blatta]]''
|gatunek =
|synonimy =
* ''Blatta badia'' <small>Saussure, 1863</small>
* ''Blatta castanea'' <small>Blanchard, 1851</small>
* ''Blatta culinaris'' <small>De Geer, 1773</small>
* ''Blatta europaea'' <small>Bartsch, 1846</small>
* ''Blatta ferruginea'' <small>Thunberg, 1810</small>
* ''Blatta gracilis'' <small>(Adelung, 1910)</small>
* ''Blatta hemialata'' <small>Gistel, 1856</small>
* ''Blatta imperator'' <small>(Westwood, 1858)</small>
* ''Blatta lucifuga'' <small>Poda, 1761</small>
* ''Blatta pallipes'' <small>(Philippi, 1863)</small>
* ''Blatta platystetho'' <small>(Philippi, 1863)</small>
* ''Blatta secunda'' <small>Schaeffer, 1769</small>
* ''Blatta spontanea'' <small>(Semenov-Tian-Shansky, 1909)</small>
* ''Blatta tertia'' <small>Schaeffer, 1769</small>
|wikispecies =
|commons = Blatta orientalis
|wikisłownik = karaluch
}}
'''Karaluch'''{{r|Zahradnik}}, '''karaczan wschodni'''{{r|Zahradnik}}, karaczan pospolity{{r|Popławski}}, szwab<ref>{{encyklopedia PWN|id=3920207|tytuł=karaczan wschodni|data dostępu=2022-06-24}}</ref> (''Blatta orientalis'') – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[owady|owada]] z [[rząd (biologia)|rzędu]] [[karaczany|karaczanów]] i [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[karaczanowate|karaczanowatych]]. Owad [[gatunek kosmopolityczny|kosmopolityczny]], w większości zasięgu [[gatunek synantropijny|synantropijny]].
== Opis ==
Dorosłe samce osiągają od 17,5 do 28,7 mm, a samice od 20 do 27 mm długości ciała{{r|Robinson}}. Ubarwienie ciała błyszczące, od rudawego po czarne, u dorosłych zwykle brunatnoczarne{{r|Robinson|Bazyluk|ifas}}. [[Przedplecze]] jest jednobarwne, w zarysie okrągławo-trapezowate, u dorosłych długości od 5 do 7,2 mm{{r|Bazyluk}}. U samic skrzydła są zredukowane do formy łusek o długości od 4,6 do 6,8 mm. Obie płcie nielotne. Samce mają skrzydła skrócone, dochodzące do ¾ długości [[odwłok]]a. Pierwsza ich para jest skórzasta, o zredukowanym użyłkowaniu, zmodyfikowana w [[pokrywy (entomologia)|pokrywy]] o długości od 12 do 16,7 mm{{r|Robinson|Bazyluk}}. Druga para jest błoniasta i wachlarzowato złożona pod pierwszą{{r|ifas}}. Stosunkowo długie odnóża uzbrojone są w silne kolce na [[udo|udach]] i [[goleń|goleniach]]{{r|Bazyluk}}. [[Stopa sześcionogów|Stopy]] samic i niedorosłych samców mają zredukowane [[przylga|przylgi]] (arolia) co utrudnia im wspinaczkę po gładkich powierzchniach, natomiast u dorosłych samców przylgi mogą być wykształcone w różnym stopniu{{r|Robinson}}.
== Występowanie ==
Owad [[gatunek kosmopolityczny|kosmopolityczny]], najczęstszy w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Jego naturalne [[populacja (biologia)|populacje]] występują w rejonie [[Morze Kaspijskie|Morza Kaspijskiego]] i [[Morze Czarne|Czarnego]], w tym na [[Półwysep Krymski|Krymie]]. Owady te zasiedlają tam [[ściółka (leśnictwo)|ściółkę]] i szczątki roślinne. W innych rejonach świata jest to [[gatunek synantropijny]]. Zamieszkuje ludzkie siedziby, magazyny, piwnice, podziemne rury i kanały ściekowe oraz wysypiska śmieci{{r|Robinson}}. W Polsce stosunkowo pospolity{{r|Bazyluk}}.
== Biologia i ekologia ==
Gatunek [[wszystkożerność|wszystkożerny]]. Preferuje miejsca wilgotne oraz temperaturę 20–29 °C. Samice nie wytwarzają jaj poniżej 15 °C, a te zamierają poniżej 0 °C{{r|Robinson}}.
=== Rozród i rozwój ===
W trakcie dobierania się w parę samiec wędruje wokół samicy, po czym ustawia się przodem do niej. Następnie samica unosi głowę, a samiec wsuwa się pod nią tyłem, jednocześnie rozkładając skrzydła, tak że samica dotyka aparatem gębowym [[tergum|tergitów]] jego odwłoka. W tym czasie samiec wydłuża odwłok, aż do połączenia się genitaliów obu owadów. Po połączeniu samiec odwraca się tak, że para ustawiona jest głowami w przeciwnych kierunkach. Po [[kopulacja|kopulacji]] samica formuje zawierającą 16–18 jaj [[ooteka|ootekę]]{{r|Robinson}}, którą przez 12 godzin do 7 dni nosi ze sobą, po czym pozostawia w osłoniętym miejscu{{r|Robinson|ifas}}. Ooteka ma kształt prawie walcowaty, barwę czarniawobrązową i mierzy od 10 do 12 mm. Jedna samica produkuje w ciągu życia 6–8 ootek w odstępach 1–2 tygodni{{r|Robinson}}.
W temperaturze 21 °C larwy lęgną się po 81 dniach, a w 29,5 °C po 42 dniach. Pierwsze ich stadium ma jasnobrązową barwę i około 6 mm długości. W zależności od warunków larwy linieją 7–10 razy przed osiągnięciem dorosłości. W temperaturze 22 °C rozwój samców trwa 515 dni, a samic 542 dni. W 30 °C skraca się do 164 dni u samców i 282 dni u samic. Dorosłe samice dożywają 190, a samce 180 dni. Obok rozmnażania płciowego zdarza się także [[partenogeneza]]{{r|Robinson}}.
▲Image:Common Cockroach - Project Gutenberg eText 16410.png|''a'' – samica<br /> ''b'' – samiec<br /> ''c'' – samica z boku<br /> ''d'' – młody karaluch<br />
[[Karaczany Polski]]
== Przypisy ==
[[Kategoria:Karaczany]]▼
{{Przypisy|
<ref name=Bazyluk>{{cytuj książkę | autor = Władysław Bazyluk | tytuł= Klucze do oznaczania owadów Polski cz. IX-X Karaczany – Blattodea, Modliszki – Mantodea | rok = 1956 | miejsce = Warszawa | wydawca = PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne | strony = 17-19}}</ref>
<ref name="Robinson">{{Cytuj książkę | autor = William H. Robinson | tytuł = Urban Insects and Arachnids: A Handbook of Urban Entomology | wydawca = Cambridge University Press | data = 2005 | strony = 51-52}}</ref>
<ref name="ifas">{{Cytuj stronę | url = https://entnemdept.ufl.edu/creatures/urban/roaches/oriental_cockroach.htm | tytuł = Oriental cockroach | autor = Kim McCanless | data = 2000 | opublikowany = University of Florida | data dostępu = 2018-06-11}}</ref>
<ref name="Popławski">{{Cytuj książkę | autor = Artur Popławski | tytuł = Zoologia krótko zebrana dla szkolnego i domowego użytku obojej płci | wydawca = Bernard Lessmann | miejsce = Warszawa | data = 1865}}</ref>
<ref name=Zahradnik>{{Cytuj książkę |autor= Jiří Zahradník |autor link = Jiří Zahradník |tytuł=Przewodnik: Owady |rok=2000 |miejsce=Warszawa |wydawca=Multico}}</ref>
}}
{{Kontrola autorytatywna}}
[[Kategoria:Karaczanowate]]
[[Kategoria:Karaczany Ameryki Południowej]]
[[Kategoria:Karaczany Ameryki Północnej]]
[[Kategoria:Karaczany Australii]]
▲[[Kategoria:Karaczany Azji]]
[[Kategoria:Karaczany Europy]]
[[Kategoria:Karaczany Madagaskaru]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza]]
|